Rủi ro kinh doanh và trách nhiệm của doanh nhân: 5 điểm CEO cần rà soát

Rủi ro kinh doanh là gì và trách nhiệm của doanh nhân ở đâu?

Rủi ro kinh doanh là phần bất định gắn với các quyết định đầu tư, đổi mới, phát triển sản phẩm hoặc mở rộng thị trường. Quản trị rủi ro không có nghĩa là loại bỏ mọi khả năng thất bại, mà là xác định thông tin cần thiết, trách nhiệm, giới hạn và cách kiểm soát trước khi hành động.

Theo phân tích của luật sư Trương Anh Tú trên Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, doanh nhân thường phải đưa ra quyết định trong điều kiện kết quả kinh doanh chưa thể biết chắc. Nếu chờ mọi bất định biến mất mới hành động, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ cơ hội; vì vậy, rủi ro kinh doanh là một phần khó tách khỏi hoạt động tạo giá trị.

Điểm quan trọng là không nên đánh đồng một dự án thất bại với một quyết định thiếu trách nhiệm. Một dự án có thể không đạt kỳ vọng dù người quản lý đã chuẩn bị thông tin và đánh giá các giả định; trong trường hợp khác, vấn đề có thể đến từ việc bỏ qua cảnh báo, che giấu thông tin hoặc tư lợi. Vì vậy, kết quả cuối cùng không phải là căn cứ duy nhất để nhìn nhận trách nhiệm.

TeraX phân tích: rủi ro kinh doanh cần được quản trị như thế nào?

Quản trị rủi ro hiệu quả không bắt đầu từ việc dự đoán chính xác tương lai. Doanh nghiệp cần xây dựng một cơ chế để quyết định dựa trên thông tin phù hợp, có phản biện, có người chịu trách nhiệm và có giới hạn rõ ràng. Quan trọng hơn, toàn bộ quá trình cần được ghi nhận để có thể kiểm tra và truy xuất khi cần.

ISO 31000:2018 mô tả quản trị rủi ro theo một cách tiếp cận có thể áp dụng cho nhiều loại hình tổ chức, bao gồm nhận diện, phân tích, đánh giá, xử lý, theo dõi và trao đổi thông tin về rủi ro. Tiêu chuẩn này được ISO xác nhận còn hiệu lực vào năm 2023. Xem ISO 31000:2018.

Trong kinh nghiệm phân tích các bài toán quản trị, chuyên gia của TeraX nhận thấy điểm khó không chỉ nằm ở việc nhận diện rủi ro mà còn ở khả năng kết nối thông tin giữa người đề xuất, người phê duyệt và người thực thi. Khi thông tin nằm rải rác ở email, tin nhắn hoặc nhiều công cụ khác nhau, việc nhìn lại tại sao một quyết định được đưa ra sẽ khó hơn.

Tại sao rủi ro kinh doanh ngày càng đáng chú ý với doanh nghiệp Việt Nam?

Khi doanh nghiệp mở rộng thị trường, đổi mới công nghệ hoặc thay đổi mô hình vận hành, số lượng quyết định có yếu tố bất định cũng tăng lên. Vì vậy, trọng tâm không phải là tránh mọi rủi ro, mà là xác định rõ rủi ro nào có thể chấp nhận, ai chịu trách nhiệm, thông tin nào cần được kiểm chứng và giới hạn nào phải được đặt ra.

Nghị quyết 57-NQ/TW được ban hành ngày 22/12/2024, đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào trọng tâm phát triển. Trong bối cảnh đó, các hoạt động thử nghiệm công nghệ và mô hình mới có thể tạo ra cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về cơ chế quản trị và kiểm soát. Xem toàn văn Nghị quyết 57-NQ/TW.

Dữ liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong khảo sát PwC 2025 cũng cho thấy 45% CEO cho rằng doanh nghiệp của họ có thể không duy trì được quá 10 năm nếu tiếp tục đi theo quỹ đạo hiện tại; 59% cho biết đã thực hiện ít nhất một hành động tái tạo đáng kể trong 5 năm qua. Khảo sát khu vực này có 1.520 CEO tham gia.

CEO/Manager nên làm gì? 5 việc quản trị rủi ro kinh doanh

Một quyết định có trách nhiệm không chỉ được đánh giá bằng việc thành công hay thất bại. CEO và quản lý có thể bắt đầu bằng 5 điểm kiểm tra: tìm kiếm thông tin, nhận diện rủi ro, lắng nghe phản biện, minh bạch lợi ích và thiết lập giới hạn. Đây là cơ sở để biến quản trị rủi ro thành một phần của quy trình vận hành.

1. 1. Tìm kiếm thông tin: Xác định những dữ liệu cần thiết mà người quản lý có thể thu thập trước khi quyết định.
2. 2. Nhận diện rủi ro: Ghi rõ các giả định, cảnh báo và yếu tố bất định có thể ảnh hưởng đến quyết định.
3. 3. Lắng nghe phản biện: Bảo đảm quyết định được xem xét từ các góc nhìn liên quan trước khi thực hiện.
4. 4. Minh bạch lợi ích: Làm rõ các lợi ích liên quan để hạn chế xung đột hoặc thông tin bị che giấu.
5. 5. Thiết lập giới hạn: Xác định trước phạm vi thử nghiệm và phương án xử lý nếu rủi ro vượt mức có thể chấp nhận.

Từ góc nhìn quản trị, mục tiêu không phải biến mọi quyết định thành một quy trình phức tạp. Điều quan trọng là doanh nghiệp có một cơ chế đủ rõ để biết ai đề xuất, ai phê duyệt, ai thực hiện, thông tin nào được sử dụng và kết quả được ghi nhận ở đâu.

Đây cũng là cách tiếp cận giúp doanh nghiệp nhìn nhận rủi ro kinh doanh như một phần của quản trị thay vì chỉ xử lý sau khi sự cố xảy ra. Khi dữ liệu, đề xuất, phê duyệt và công việc được kết nối, lãnh đạo có thêm cơ sở để theo dõi tiến độ và truy xuất quá trình ra quyết định.