ESG trong doanh nghiệp Việt Nam là gì và vì sao đang trở thành yêu cầu sống còn?
ESG trong doanh nghiệp Việt Nam không còn là xu hướng tự nguyện. Từ cuối 2025 đến 2026, áp lực từ chuỗi cung ứng toàn cầu, nhà đầu tư và quy định trong nước đang buộc nhiều đơn vị phải chuyển từ cam kết sang hành động đo lường được về môi trường, xã hội và quản trị.
Theo các khảo sát gần đây, khoảng 89% doanh nghiệp đã triển khai hoặc có kế hoạch triển khai các tiêu chí môi trường – xã hội – quản trị trong 2–4 năm tới. Đồng thời gần như toàn bộ đơn vị tham gia khảo sát ghi nhận yêu cầu từ khách hàng và đối tác ngày càng gia tăng. Đây đang trở thành điều kiện để giữ vị thế trong chuỗi cung ứng, tiếp cận vốn xanh và duy trì cạnh tranh xuất khẩu.
Forbes Việt Nam lần đầu công bố Top 50 Doanh nghiệp dẫn đầu về ESG năm 2026 với bộ 66 chỉ số, trọng số Môi trường 35%, Xã hội 25%, Quản trị 25% và Tài chính & Tuân thủ 15%. Doanh nghiệp phải chứng minh tối thiểu 80% số liệu có thể kiểm chứng độc lập. Những con số này cho thấy thực hành bền vững đã bước vào giai đoạn đo lường thực chất.
Tỷ lệ doanh nghiệp quan tâm các tiêu chí bền vững (dữ liệu khảo sát gần đây)
Nguồn: Tổng hợp từ khảo sát PwC Việt Nam 2025 và Vietnam Report.
TeraX phân tích: Vì sao khoảng cách từ cam kết đến thực hành vẫn lớn?
Chuyên gia của TeraX nhận thấy nhiều đơn vị đã có chiến lược trên giấy nhưng chưa gắn được với quy trình vận hành hàng ngày. Khoảng 60% phản ánh thiếu chuyên môn và khung chuẩn mực thống nhất. 46% cho rằng quy mô là trở ngại lớn khi triển khai.
Thực hành bền vững chỉ tạo giá trị khi được chuyển thành đầu việc cụ thể: ai thu thập dữ liệu phát thải, ai kiểm soát chuỗi cung ứng, ai lưu trữ hồ sơ minh chứng và ai theo dõi ngoại lệ. Nếu không có luồng công việc và tài liệu & hồ sơ rõ ràng, số liệu sẽ khó kiểm chứng độc lập như yêu cầu của các bảng xếp hạng.
Dữ liệu
Thiếu dữ liệu kiểm chứng độc lập là rào cản lớn nhất khi muốn lọt các danh sách uy tín.
Quy trình
Cần gắn với bán hàng, mua hàng, sản xuất và lưu trữ hồ sơ chứ không chỉ nằm ở báo cáo cuối năm.
Trách nhiệm
Cần phân định rõ người chịu trách nhiệm dữ liệu, người kiểm tra và người cập nhật khi chính sách thay đổi.
TeraX gợi ý
Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc chuẩn hóa quy trình và Thư viện quy trình liên quan đến thu thập dữ liệu, công việc và tài liệu & hồ sơ trước khi mở rộng phạm vi.
Ảnh hưởng đến doanh nghiệp Việt Nam: Không chỉ là việc của bộ phận bền vững
Khi đối tác quốc tế yêu cầu chứng minh phát thải, lao động và quản trị, sai lệch thường bắt đầu từ trước khi báo cáo được lập. Thực hành bền vững ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giữ đơn hàng xuất khẩu, tiếp cận tín dụng xanh và định giá trong các thương vụ M&A.
- Dữ liệu phát thải: Nguồn dữ liệu Scope 1-2-3, người kiểm tra và khả năng kiểm chứng độc lập.
- Chuỗi cung ứng: Yêu cầu từ nhà cung cấp và khách hàng xuất khẩu ngày càng cụ thể.
- Hồ sơ & minh chứng: Cách lưu trữ tài liệu, báo cáo và bằng chứng để truy xuất khi cần.
- Trách nhiệm: Phân định người thu thập, người phê duyệt và người cập nhật khi quy định thay đổi.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, áp lực càng rõ. Nhiều thị trường đã siết yêu cầu về carbon, lao động và minh bạch dữ liệu. Chuyên gia của TeraX nhận thấy đơn vị nào gắn các tiêu chí bền vững với quy trình vận hành hàng ngày sẽ dễ đáp ứng hơn khi bị kiểm tra đột xuất.
CEO/Manager nên làm gì? 5 việc cần rà soát ngay
Thay vì chỉ giao bộ phận bền vững lập báo cáo, người quản lý nên biến các yêu cầu thành đầu việc có người phụ trách và hồ sơ kiểm tra rõ ràng.
Rà soát điểm phát sinh dữ liệu Xác định dữ liệu môi trường, xã hội và quản trị được tạo ở bước nào trong quy trình vận hành.
Phân định người chịu trách nhiệm Xác định ai thu thập, ai kiểm tra và ai phê duyệt dữ liệu trước khi đưa vào báo cáo.
Chuẩn hóa tài liệu & hồ sơ Kiểm tra cách lưu trữ minh chứng để có thể truy xuất khi đối tác hoặc cơ quan kiểm tra yêu cầu.
Gắn vào quy trình hiện có Ưu tiên các luồng có tần suất cao (mua hàng, sản xuất, xuất khẩu) thay vì tạo quy trình riêng biệt.
Thiết lập đầu mối cập nhật Theo dõi thay đổi quy định và yêu cầu đối tác để điều chỉnh công việc kịp thời.
Câu hỏi thường gặp về thực hành bền vững tại doanh nghiệp
Thực hành bền vững khác gì so với báo cáo phát triển bền vững trước đây?
Yêu cầu dữ liệu kiểm chứng được, gắn với vận hành thực tế và đáp ứng yêu cầu từ đối tác/nhà đầu tư, không chỉ là báo cáo định kỳ.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có cần làm không?
Có. Nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu yêu cầu cả nhà cung cấp vừa và nhỏ phải chứng minh các tiêu chí cơ bản để giữ đơn hàng.
Bắt đầu từ đâu nếu chưa có dữ liệu?
Bắt đầu từ các điểm phát sinh dữ liệu sẵn có trong quy trình (năng lượng, nước, lao động, nhà cung cấp) và chuẩn hóa cách lưu trữ hồ sơ.
Nguồn tham khảo: Forbes Việt Nam – Top 50 Doanh nghiệp dẫn đầu về ESG năm 2026, PwC Việt Nam (khảo sát tiến trình thực hành), các báo Việt Nam 2026. Bài viết do TeraX biên tập và phân tích lại dựa trên nguồn trên. Nội dung mang tính tham khảo, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc và tham vấn đơn vị chuyên môn trước khi áp dụng.
Chuẩn hóa quy trình và hồ sơ để quản trị bền vững hiệu quả
TeraX giúp doanh nghiệp tổ chức công việc, quy trình và tài liệu & hồ sơ theo luồng rõ ràng, hỗ trợ người quản lý theo dõi và rà soát khi yêu cầu thay đổi.
Xem bảng giá Liên hệ tư vấn